Czym jest oprogramowanie szpiegujące (spyware)?
Spyware należy do grupy złośliwego oprogramowania typu malware. W związku z tym może infekować komputer lub urządzenie mobilne podczas instalacji innego programu, otwierania nieznanych plików lub przeglądania niebezpiecznych stron internetowych. Właśnie dlatego działa w tle, gromadząc informacje o użytkowniku, takie jak:
- naciśnięcia klawiszy (keylogging),
- dane logowania i hasła,
- adresy e-mail i dane z formularzy online,
- numery kart płatniczych i PESEL,
- informacje o zachowaniach w sieci.
Zebrane informacje są przesyłane na serwery kontrolowane przez cyberprzestępców. Dodatkowo spyware może wyświetlać reklamy lub rozsyłać spam.
Jak działa spyware?
Każdy rodzaj spyware’u działa nieco inaczej, jednak ich wspólnym celem jest zbieranie, przetwarzanie i udostępnianie danych ofiar. Stąd spyware może także modyfikować ustawienia komputera, przeglądarki czy rejestru systemowego, pozostając przy tym ukrytym.
Do infekcji dochodzi zazwyczaj poprzez:
- pobieranie plików z niezaufanych źródeł,
- używanie nielegalnego oprogramowania,
- kliknięcie w fałszywe reklamy lub wyskakujące okienka,
- korzystanie z niezabezpieczonych sieci Wi-Fi.
Spyware często dystrybuowany jest wraz z dodatkowymi funkcjami instalacyjnymi, np. paskami narzędzi w przeglądarkach. W przeciwieństwie do ataków phishingowych spyware jest kierowany do szerokiej grupy użytkowników.
Rodzaje spyware’u
Istnieje wiele odmian oprogramowania szpiegującego. Najczęściej spotykane to:
Złodzieje haseł
Zbierają dane logowania z przeglądarek, systemów i aplikacji. Także przechowują hasła lokalnie lub przesyłają je do zdalnych serwerów kontrolowanych przez cyberprzestępców.
Trojany bankowe
Wykradają dane logowania do bankowości elektronicznej, wykorzystując luki w przeglądarkach. Ponadto potrafią modyfikować zawartość stron bankowych i przechwytywać dane transakcyjne.
Infostealery
Skanują urządzenia w poszukiwaniu plików, historii przeglądania, haseł i danych systemowych. Dodatkowo, często przesyłają te dane na zdalne serwery.
Keyloggery
Rejestrują naciśnięcia klawiszy, rozmowy, e-maile i zrzuty ekranu. Ponadto pozwalają też na przechwytywanie obrazów z kamerki oraz dźwięku z mikrofonu.
Najpopularniejsze przykłady spyware’u to m.in. Aureate, Cydoor, Gator, Promulgate oraz SaveNow. Do ich wykrywania używa się programów takich jak Ad-Aware, Spybot Search & Destroy czy Windows Defender.
Spyware na urządzenia mobilne
Na smartfony i tablety również istnieje spyware. Działa on w tle, śledząc użytkownika bez jego wiedzy. Może m.in.:
- przechwytywać wiadomości SMS i e-maile,
- monitorować połączenia i lokalizację GPS,
- robić zdjęcia i nagrania bez wiedzy użytkownika,
- sterować urządzeniem zdalnie przez SMS lub e-mail.
Infekcja może nastąpić poprzez niezabezpieczone sieci Wi-Fi, luki w systemie lub pobranie złośliwej aplikacji podszywającej się pod legalne oprogramowanie.
Dlaczego ktoś chce Twoje dane?
Spyware nie jest tworzony tylko dla „ważnych osób”. Atakuje każdego, ponieważ nawet zwykłe dane mają wartość. Cyberprzestępcy mogą wykorzystać to złośliwe oprogramowanie do:
- rozsyłania spamu,
- kradzieży pieniędzy z kont bankowych,
- wymuszeń lub szantażu,
- profilowania użytkowników pod kątem reklam.
Dlatego też nie chodzi o to, kim jesteś – ale co można zrobić z Twoimi danymi.
Jak wykryć i usunąć spyware?
Wykrycie spyware’u jest trudne, zwłaszcza dla niedoświadczonych użytkowników. O infekcji mogą świadczyć m.in.:
- spowolnienie systemu lub uruchamiania programów,
- pojawienie się nowych pasków narzędzi i wyskakujących reklam,
- samoczynne uruchamianie nieznanych aplikacji,
- w przypadku smartfonów – przegrzewanie baterii lub zwiększone zużycie danych.
Dlatego usunięcie spyware’u może wymagać użycia programów antyszpiegowskich lub nawet ponownej instalacji systemu operacyjnego.
Jak chronić się przed spyware?
Ochrona przed oprogramowaniem szpiegującym wymaga przede wszystkim świadomości użytkownika. Pamiętaj o kilku zasadach:
- używaj aktualnego oprogramowania antywirusowego i firewalla,
- nie otwieraj wiadomości e-mail od nieznanych nadawców,
- unikaj klikania w wyskakujące reklamy i podejrzane linki,
- pobieraj programy tylko z zaufanych źródeł,
- aktualizuj system i aplikacje,
- unikaj publicznych sieci Wi-Fi lub korzystaj z VPN,
- ustaw wysoki poziom prywatności w przeglądarce.
Stosując się do powyższych zasad znacząco zminimalizujesz ryzyko infekcji złośliwym oprogramowaniem jakim jest spyware.
Podsumowanie
Reasumując, oprogramowanie szpiegujące (spyware) stale się rozwija, by skuteczniej wykradać dane użytkowników. Dlatego tak ważne jest, by dbać o cyberbezpieczeństwo, aktualizować systemy i zachowywać ostrożność w sieci. Pamiętaj – usunięcie spyware’u jest trudne, ale uniknięcie infekcji spyware’m jest możliwe.
Dodaj komentarz